شناسایی عوامل و شاخص‌های سنجش فرهنگ کیفیت (QC) در دانشگاه فرهنگیان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه محقق اردبیلی

2 استاد گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشیار گروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

هدف از اجرای این پژوهش، ساخت و آماده‏سازی ابزار سنجش فرهنگ کیفیت در دانشگاه فرهنگیان بود. در این پژوهش از روش تحقیق آمیخته اکتشافی نوع توسعه ابزار استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش شامل اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه فرهنگیان به تعداد 1480 نفر بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‏ای چندمرحله‌ای 462 نفر انتخاب شدند. ضریب بازگشت پرسشنامه‌ها 84 درصد (389 نفر) بوده است. همچنین، با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته نمونه‏ای به حجم 23 نفر از افراد خبره دانشگاهی به شیوه هدفمند مورد مصاحبه قرار گرفتند. روایی و پایایی پرسشنامه فرهنگ کیفیت قبل از اجرا مورد تأیید قرار گرفت. نتیجه پژوهش به تأیید ابعاد فرهنگ کیفیت متشکل از ده عامل؛ «عناصر ساختاری/ مدیریتی»، «عناصر فرهنگی/ روان‌شناختی»، «رهبری»، «ارتباطات»، «اعتماد»، «تعهد و مسئولیت‌پذیری»، «مشارکت»، «توانمندسازها»، «اصلاح زیرساخت‌ها»، «نتایج و برآیندهای فرهنگ کیفیت» انجامید. برای اعتبارسنجی پرسشنامه، پایایی‌های ثبات و هم‌سنگ و روایی‌های همگرا و واگرا با استفاده از نرم‌افزار Smart PLS ارزیابی شدند که سنجه نهایی پرسشنامه‌ای 120 گویه‌ای بر مبنای مقیاس طیف پنج‌گزینه‌ای لیکرت ماحصل آن بود و از برازش بسیار مطلوبی برخوردار است. از این‌رو، پیشنهاد می‌شود دانشگاه فرهنگیان کشور در جهت بهبود مستمر کیفیت، این عوامل و شاخص‌ها را در برنامه راهبردی خویش لحاظ کند.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، روناک؛ عدلی، فریبا و مهران، گلنار (1394). نقش فرهنگ دانشگاهی بر دانش‌آفرینی از دیدگاه صاحب‌نظران نظام آموزش عالی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 21 (1)، 127-151.

امیری، علی‌نقی؛ زارعی متین، حسن و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1389). پیچیدگی‌های فرهنگ و گونه شناسی مطالعات آن در آموزش عالی (چارچوبی فرانظری و مفهومی). راهبرد فرهنگ، 10 و 11، 7-40.

بازرگان، عباس (1382). ظرفیت سازی برای ارزیابی و ارتقای کیفیت نظام آموزش عالی: تجربه‌های بین‌المللی. فصلنامه مجلس و پژوهش، 10 (41)، 141- 158 .

بازرگان، عباس (1390). فرهنگ کیفیت و نقش آن در دستیابی به عملکرد مطلوب دانشگاه‌ها. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 13(50)، 63-72.

بازرگان، عباس (1395). در جستجوی دستی نامرئی برای کیفیت آموزش عالی. سخنرانی ارائه شده در سومین کنفرانس ملی و دهمین همایش ملی ارزیابی کیفیت نظام‌های دانشگاهی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 7-8 اردیبهشت.

خاکپور، عباس (1389). بررسی رابطه بین فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش: مطالعه موردی واحدهای آموزشی- پژوهشی جهاد دانشگاهی. رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی.

خوش‌دامن، صدیقه و آیتی، محسن (1392). مقایسه فرهنگ آموزش و یادگیری در دو نسل اعضای هیئت علمی دانشگاه بیرجند از منظر نقش استاد. فصلنامه مطالعات فرهنگی- اجتماعی خراسان، 26(4)، 85-108.

سلیمی، قاسم و حسینی، نیره (1396). مفهوم‌پردازی فرهنگ کیفیت: ضرورت فراموش‌شده نهادینه‌سازی گفتمان تضمین کیفیت در آموزش عالی ایران. مجموعه مقالات یازدهمین همایش ملی ارزیابی کیفیت نظام‌های دانشگاهی، دانشگاه تبریز، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، 6 و 7 اردیبهشت.

فراستخواه، مقصود (1394). در جستجوی دستی نامرئی برای کیفیت آموزش عالی. مقاله ارائه شده در دومین کنفرانس ملی و نهمین همایش ملی ارزیابی کیفیت نظام‌های دانشگاهی، تهران: دانشگاه فرهنگیان، 23 اردیبهشت.

فراستخواه، مقصود (1385). اخلاق علمی رمز ارتقای آموزش عالی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 1 (4)، 13-27.

قورچیان، نادرقلی و شهرکی‌پور، حسن (1389). بررسی نظام‌های ارزیابی آموزش عالی در جهان به‌منظور ارائه مدل مناسب برای آموزش عالی کشور. پژوهش‌های مدیریت، 85، 1-19.

عباسی، محمدرضا و شیره‌پز آرانی، علی‌اصغر (1390). سیاست‌گذاری کیفیت آموزش عالی: چالش‌ها و چشم‌اندازها، پنجمین همایش ارزیابی کیفیت در نظام دانشگاهی، محل برگزاری: دانشگاه تهران (پردیس دانشکده‌های فنی).

غفاری، فرهاد؛ جعفری، پژمان و امیرمدحی، اشکان (1390). مقایسه مطالعه رابطه ابعاد کیفیت خدمات و رضایت مشتری در صنعت بانکداری: مدل مقایسه‌ای خدمات سنتی و الکترونیکی. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 6 (24)، 41-66.

محمدی، مهدی؛ ناظم‌نژاد، ندا؛ اوجی، آناهیتا و اسماعیلی، عبدالحمید (1392). ارائه مدل توضیحی ادراک دانشجویان از شیوع فرهنگ دانشگاهی با ارزیابی آنان از عناصر و فرایندهای مدیریت دانش اعضای هیئت علمی دانشگاه شیراز. مجله پژوهش علوم انسانی، 14(33)، 43- 68.

ملکی آوارسین، صادق و صادقی باروجی، زین‌العابدین (1393). تعیین میزان گرایش اعضای هیئت علمی به فرهنگ کیفیت در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 5 (18)، 25-34.

یزدخواستی، علی و رجائی‌پور، سعید (1388). فرهنگ سازمانی و مدیریت کیفیت فراگیر در آموزش عالی. اصفهان: انتشارات کنکاش.

Barbulescu, A. (2015). Quality Culture in the Romanian Higher Education. Procedia - Social & Behavioral Sciences, 191,1923 – 1927.

Bendermacher, G. W. G.; Oude Egbrink, M. G. A.; Wolfhagen, I. H. A. P. & Dolmans, D. H. J. M. (2017). Unravelling quality culture in higher education: a realist review. Higher Education73 (1), 39-60.‏

Berings, D. (2010). Quality culture in higher education: from theory to practice. Proceedings of the Fifth European Quality Assurance Forum (EQAF) of the European University, Lyon, France.

Cardoso, S.; Rosa, M. J. & Santos, C. S. (2013). "Different academics' characteristics, different perceptions on quality assessment?". Quality Assurance in Education, 21(1), 96 – 117.

Chong, S. (2014). Academic quality management in teacher education: a Singapore perspective. Quality Assurance in Education22 (1), 53-64.‏

Davies, J.; Douglas, A. & Douglas, J. (2007). The effect of academic culture on the sustainability of EFQM excellence model use in UK universities. Quality Assurance in Education, 15 (4), 382-401.

European University Association (2003). Graz Declaration — Strengthening the Role of Institutions. (Brussels, EUA).

European Universities Association (2007). Embedding quality culture in higher education. In A selection of papers from the 1st European forum for quality assurance, Available online through www. eua. be (accessed 29 November 2007).

European University Association (2006). Quality culture in European universities: A bottom-up approach: Report on the three rounds of the quality culture project 2002-2006. EUA.‏

Harvey, L. & Stensaker, B. (2008). Quality Culture: understandings, boundaries and linkages. European Journal of Education, 43 (4), 427–442.

Harvey, L. & Williams, J. (2010). Fifteen Years of Quality in Higher Education (Part Two). Quality in Higher Education, 16 (2), 81-113. DOI: 10.1080/13538322.2010.485722

Hayrinen Alestalo, M. & Peltola, U. (2006). The Problem of a Market-oriented University. Higher Education, 52, 251-281.

Irani, Zahir; Beskese, Ahmet & Love, Peter E. D. (2004). Total Quality Management and corporate culture: constructs of organisational excellence. Technovation, 24 (8), 643-650.

Kottmann, A.; Huisman, J.; Brockerhoff, L.; Cremonini, L. & Mampaey, J. (2016). How Can One Create a Culture for Quality Enhancement? Final report. Ghent University. Accessed October, 16, 2017.‏

Kuh, G. D. & Whitt, E. J. (1988). The Invisible Tapestry: Culture in American Colleges and Universities. ASHEERIC Higher Education Report No. 1. Washington: Association for the Study of Higher Education.

Leest, B.; Mommers, A.; Sijstermans, E.; Verrijt, T. (2015). Kwaliteitszorg en Kwaliteitscultuur in het Hoger Onderwijs; Deel 1: Literatuurstudie; ITS, Radboud Universiteit: Nijmegen, The Netherlands, 2015; pp. 51–57.

Ntim, S. (2014). Embedding quality culture in higher education in Ghana: quality control and assessment in emerging private universities. Higher Education, 68 (6), 837-849.

Pavel, A. P. (2014). Quality Culture - A Key Issue for Romanian Higher Education. Procedia - Social & Behavioral Sciences, 116, 3805 – 3810.

Prajogo, Daniel I. & McDermott, Christopher M. (2005). The relationship between total quality management practices and organizational culture. International Journal of Operations & Production Management, 25 (11), 1101 – 1122.

Sahney, S.; Banwet, K. & S Karunes.(2010). Quality framework in education through application of interpretive structural modeling an administrative staff perspective. The TQM Journal, 22 (1),  56-71.

Vilcea, M. A. (2014). Quality culture in universities and influences on formal and non-formal education. Procedia-Social & Behavioral Sciences, 163, 148-152