ارزشیابی و تضمین کیفیت در آموزش عالی فرایندی داوطلبانه یا اجباری؟

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مرکز تحقیقات، ارزشیابی، اعتبارسنجی و تضمین کیفیت آموزش عالی سازمان سنجش آموزش کشور

2 کارشناس پژوهشی سازمان سنجش آموزش کشور

چکیده

ارزشیابی نظام‌های آموزش عالی از الزامات پویایی و رشد این نظام‌ها بوده و ارتقاء مستمر کیفیت آموزش عالی مستلزم استقرار زیرنظام ارزشیابی و تضمین کیفیت و استفاده از روش‌های علمی در این زمینه است. بر اساس تجارب جهانی نحوه جلب مشارکت مؤسسات آموزش عالی در فعالیت‌های تضمین کیفیت در طیفی داوطلبانه تا اجباری قرار می‌گیرد. تفاوت مهم بین نظام‌های تضمین کیفیت این است که آیا مشارکت در آنها داوطلبانه یا اجباری است. این پژوهش به بررسی 70 نهاد ارزشیابی و تضمین کیفیت در 60 کشور جهان از نظر اجباری و داوطلبانه بودن فرایندهای تضمین کیفیت پرداخته است. روش پژوهش، روش کیفی با شیوه تحلیل اسنادی است. به این منظور از روش تحلیل اسناد، داده‌ها و اطلاعات به‌دست آمده از پژوهش‌ها و مقاله‌های علمی-پژوهشی، کتاب‌ها، گزارش‌های پژوهشی و تجربیات نهادهای متولی اعتبارسنجی و تضمین کیفیت در آموزش عالی کشورهای دارای تجربه به‌عنوان جامعه مورد مطالعه استفاده شده است. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که فرایندهای تضمین کیفیت در 64 درصد از نهادهای یاد شده، ماهیت اجباری و 27 درصد ماهیت داوطلبانه دارد. همچنین در 9 درصد از نهادها هر دو فرایند داوطلبانه و اجباری اجرا می‌شود. بر این اساس، با توجه به حساسیت عملکردی آموزش عالی و نقش و تأثیر آن در توسعه پایدار کشور، به نظر می‌رسد بازنمایی و بهبود کیفیت مستلزم نظام جامع ارزشیابی کیفیت است که دارای ماهیتی از داوطلبانه تا اجباری بر اساس نحوه مشارکت مؤسسات آموزش عالی باشد.

کلیدواژه‌ها


بازرگان، عباس (1385). ارزیابی درونی برای بهبود کیفیت دانشگاهی: نگاهی به یک دهه تجربه در نظام آموزش عـالی ایـران. دومـین همـایش ارزیـابی درونی کیفیت در نظام دانشگاهی، دانشگاه تهران.

بازرگان، عباس (1374). ارزیابی درونی و کاربرد آن در بهبود مستمر کیفیت آموزش عالی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 3 (11و12)، 49 – 70.

بازرگان، عباس (1387). ارزشیابی آموزشی (مفاهیم، الگوها و فرایندهای عملیاتی).تهران: سمت.

دانایی‌فرد، حسن؛ الوانی، سیدمهدی و آذر، عادل (1388). روش‌شناسی پژوهشکمی در مدیریت:رویکردی جامع. تهران: انتشارات صفار، اشراقی.

 رحیمی، حسین؛ محمدی، رضا و ‌هاشمی‌پرست، سید‌مقتدی (1381). تضمین کیفیت در آموزش عالی: مفاهیم، اصول، تجربیات. تهران:همایش توسعه مبتنی بر دانایی.

فراستخواه، مقصود (1389). چگونه می‌توان دانشگاه‌های با کیفیت داشت.پیامآموزش، 8، 2 -4.

فراستخواه، مقصود (1388). دانشگاه ایرانی و مسئله کیفیت. تهران: آﮔﺎه.

فراستخواه، مقصود؛ بازرگان، عباس و قاضی طباطبائی، محمود (1386). تحلیل مقایسه‌ای نظام‌های تضمین کیفیت آموزش عالی در جهان: وجوه اشتراک و افتراق در تجربه‌های جهانی. فصلنامهپژوهشوبرنامه‌ریزیدرآموزشعالی، 13 (2)، 1 – 20.

گزارش بخش ارزشیابی آموزشی (1389). بررسیروندپیشرفتطرحارزیابیدرونیدردانشگاه‌هایکشور. تهران: انتشارات سازمان سنجش آموزش کشور.

-محمدزاده، سعید؛ حجازی، یوسف و بازرگان، عباس (1386). الگویی برای تضمین کیفت در نظام آموزش عالی ایران: دیدگاه اعضای ‌هیئت علمی کشاورزی و منابع طبیعی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 13 (45)، 85 – 108.

محمدی، رضا و دیگران (1391). بررسی تطبیقی نظام‌های ممیزی کیفیت آموزش عالی در جهان (مفاهیم، معیارها و فرایندها). فصلنامه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 6 (18)، 35- 75.

محمدی، رضا و اسحاقی، فاخته (1393). جایگاه ممیزی در تضمین کیفیت آموزش عالی و امکان‌سنجی اجرای آن در نظام دانشگاهی ایران. اولین کنفرانس ملی ارزیابی کیفیت در نظام‌های دانشگاهی، دانشگاه صنعتی شریف.

میشل، مارتین و آنتونی استلا (2007). تضمین بیرونی کیفیت در آموزش عالی؛ ترجمه رضا محمدی، 1388. تهران: انتشارات سازمان سنجش آموزش کشور.

هاشمی، سیدحامد و پورامین‌زاد، سعیده (1390). تحلیل الگوی اعتبارسنجی و ارزیابی درونی جهت ارزیابی و تضمین کیفیت دانشگاهی. پنجمین همایشارزیابیکیفیت درنظام دانشگاهی. دانشگاه تهران: پردیس دانشکده فنی.

 

Agarwal, Pawan (2006). Higher Education in India: The Need for Change, Indian Council for Research on. International Economic Relations, New Delhi.

Australian Universities Quality Agency (AUQA) (2006). Enhancement of quality assurance systems in higher education in APEC member economies/ Prepared for DEST. Available at: http://www.ag.gov.au/cca

Bazargan, Abbas (2001). From Internal Evaluation to Quality Assurance in Higher Education: The Case of Medical Education in Iran; Journal of Medical Education.

 Boampong, Barye & Jones Obeng (2009). Higher education quality assurance in Ghana-How NAB is coping with the Balance between Improvement and Accountability. Institute of Educational Research Faculty of Education of Education University of Oslo.

Center for Higher Education Policy Studies (CHEPS( (2008). Higher education in Portugal. IHEM Country report, University Twente, Postbus 217, 7500 AE ENSCHEDE, The Netherlands. September 2008.

Center of Accreditation and Quality Assurance of the Swiss Universities (2001). Annual Report 1 October to 31 December 2001.

El-Khawas, Elaine, (2001). Accreditation in the USA: origins,developments and future prospects. Paris: International Institute for Educational Planning.

Elnashar, Narymane (2012). National Authority for Quality Assurance and Accreditation in Education. EGYPT.  Available at: www.mqa.gov.my/aqaaiw/…/Egypt.pdf

European Network for Quality Assurance in Higher Education (ENQA) (2002).Benchmarking in the Improvement of Higher Education ENQA Workshop Reports 2. Helsinki: Finland.

Harman, Grant & Meek, V. Lynn (2000). Repositioning QualityAssurance andAccreditation in Australian Higher Education.Centre for Higher Education Management and Policy, University of New England.

Hämäläinen, K.; Haakstad, J.; Kangasniemi, J.; Lindeberg, T. & Sjölund, M. (2001). Quality Assurance in the Nordic Higher Education – accreditation-like practices ENQA Occasional Papers 2. European Network for Quality Assurance in Higher Education Occasional Papers. Helsinki, Finland.

Heywood, lindasay )2001.( A comprehensive Framework for quality evaluation and improvement in universities. Available at:  http://www.guality.nist.gov1.

Higher Education and Training Awarding Council Ireland (2011). Guidelines and Criteria for Quality Assurance Procedures. Consolidated .Available at: www.hetac.ie/docs/hetac_ guidelines_ criteria_ for_qa_ procedures.pdf.

Hofmann, Stefanie (2006). ACQUIN Mapping external quality assurancein Central and Eastern Europe, A comparative survey by the CEE network. Occasional Papers 8.Helsinki, Finland. Available at: http://www.enqa.net/pubs.lasso

Lamagna, Carmen Z. (2006). Quality Assurance in Tertiary Education-Bangladesh Experience, World Bank Learning Seminar, June 18-20 2006, CIEP, France.

Lamicq, H. & Jensen, H. T. (2001). Towards Accreditation Schemes for Higher Education in Europe; Final Project Report; 2001.

Mac Beath, J. & Mac Glynn. A. (2002). Self – Evaluation, What’s in it for schools? First published by Routledge Flamer.

Martin, Michaela (2006). External quality assurance in European higher education between the State, the market and academia. Osaka University Knowledge Archive: OUKA.

Montagu, Dominic (2003). Accreditation and other External Quality Assessment systems for Healthcare, Review of experience and lessons learned. British Government’s Department International Development (DIFD) - Health Systems Resource Centre.

National Authority for Quality Assurance and AccreditationinEducation (NAQAAE) (2013). Available at: http://dev.accreditation.org/accbodies.php?page=Egypt

Nera, Corazon M.; Llantino, Angela Maria S. & Fredeluces, John Christopherson L. T. (2015). Accreditation, Library and Information Science, (LIS )program: the  Philippine Experience, The General Conference Congress Of Southeast Asian Librarians (ConsalL) XVI Bangkok –Thailand, 11-13 June 2015. Available at: http://www.consalxvi.org

Peace Lenn, M. (2004). Quality Assurance and Accreditation in Higher Education in East Asia and pacific. Available at: www.worldbank.org/education/tertiary/documents/strengthening/web-support-in-eap.pdf.

Renu, Batra (2013).Quality Assurance in Higher Education – UGC Perspective.

Salmi, Jamil (2015). Is Big Brother Watching You? The Evolving Role of the State in Regulating and Conducting Quality Assurance. Prepared for the Council on Higher Education Accreditation, January 2015.

Sanyal, Bikas C. (2013). Quality Assurance ofTeacher Educationin Africa. UNESCO:  International Institute for Capacity Building in Africa, Addis Ababa.

Stella, Antony (2008). Quality Assurance Arrangements in Higher Education in the Broader Asia-Pacific Region. February 2008. With the support of Australian Universities Quality Agency (APQN). Available at: http://www.apqn.org.

Tabrizi, Jafar Sadegh & Farahsa, Sahar (2015). How Evaluation and Audit Is Implemented in Educational Organizations? A Systematic Review. Res Dev Med Educ, 2015, 4 (1), 3-16.

UNESCO (2005). Guidelines for Quality Provision in Cross-border Higher Education. UNESCO, Paris .Available at:  http://www.unesco.org/education/hed/guidelines

UNESCO (2007a). Making basic choicesfor external qualityassurance systems, International Institute for Educational Planning. Module1. UNESCO, Paris. Available at: www.unesco.org/iiep

UNESCO (2007b). External quality assurance: options for higher education managers. Module 2. Conducting the process of external quality assurance. UNESCO, Paris. Available at: www.unesco.org/iiep

Van Damme, D. (1999). Internationalisation and quality assurance: towards worldwide accreditation? Paper commissioned for IAUP XIIth Triennialconference, Brussels, 11-14 Jul, 1999. Available at: http://www.ia-up.org.

Van der Krogt, Theo (2005). Quality Standards in Public Administration Education and Training: Issues, Models, and Contemporary Evaluation Policies. Paper of the IASIA/UNDESA Task Force on Standards of Excellence in Public Administration Education and Training. September 2005.

Vlasceanu, L. et al (2004). Quality Assurance and Accreditation: aGlossary of Basic Terms and Definitions; Papers on Higher Education, Bucharest: UNESCO-CEPES.

Woodhouse, D. (1995). Efficient Quality System. Assessment & Evaluation in Higher Education, 20 (1).

Woolcott, Donna (2012). Quality Assurance Framework. Ontario Universities.council on Quality Assurance. Available at: