بررسی جامعه‌شناختی میزان مشارکت دانشجویان در ارزشیابی کیفیت آموزشی و عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه‌های تهران، تبریز، اصفهان، علامه طباطبایی، شهید بهشتی، شهید باهنر کرمان، بوعلی همدان و فردوسی مشهد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز

2 دانشیار گروه مدیریت دانشگاه تبریز

3 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه تبریز

چکیده

هدف اصلی از اجرای پژوهش حاضر، بررسی میزان مشارکت دانشجویان در ارزشیابی کیفیت آموزشی و عوامل مرتبط با آن است. روش تحقیق، پیمایشی و ابزار اندازه‌گیری پرسشنامه بوده است. جامعه آماری پژوهش، همه دانشجویان دانشگاه‌های منتخب (اصفهان، بوعلی سینا، علامه طباطبایی، شهید بهشتی، فردوسی مشهد، تبریز و شهید باهنر کرمان) وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1392 به تعداد 152400 نفر بوده که از این تعداد، نمونه پژوهش به تعداد 1356 نفر بر اساس فرمول کوکران و به شیوه نمونه‌گیری طبقه‌ای انتخاب شدند. درمجموع، یافته‌های تحقیق نشان داد که در دانشگاه‌های منتخب، میانگین مشارکت دانشجویان در ارزشیابی کیفیت آموزشی در حد متوسط به بالا (24/59) بوده است. همچنین بر اساس نتایج تحلیل مسیر، به ترتیب اثرات کل متغیرهای انتظار فایده، توانمندسازی، سرمایه اجتماعی، احساس محرومیت نسبی و کیفیت آموزش دانشگاهی بر متغیر مشارکت در ارزشیابی کیفیت آموزشی معنی‌دار بوده و متغیرهای یاد شده توانسته‌اند، 60 درصد تغییرات متغیر وابسته را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


اوکلی، پیتر و مارسدن، دیوید (۱۳۷۰). رهیافت‌های مشارکت در توسعه روستایی؛ ترجمه منصور محمودنژاد. تهران: مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستایی جهاد سازندگی.

 بازرگان، عباس، حجازی، یوسف و اسحاقی، فاخته (1386). فرایند اجرای ارزیابی درونی در گروه‌های آموزشی. تهران: نشر دیدار.

بیرو، آلن (1366). فرهنگ علوم اجتماعی؛ ترجمه باقر ساروخانی. تهران: انتشارات کیهان.

پازارگادی، مهرنوش و ستاری، صدرالدین (1387). ارزیابی کیفیت آموزش: رویکردی مشارکت‌محور برای مقابله با چالش‌های فراروی نظام مدیریت آموزش عالی غیر دولتی در هزاره سوم. پژوهشنامه تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنود، 17، 1-23.

حبیب‌پور، کرم و صفری، رضا (1388). راهنمای جامع کاربرد spss  در تحقیقات پیمایشی. تهران: نشر متفکران.  

حسن‌پور، اکبر؛ عباسی، طیبه و نوروزی، مجتبی (1388). بررسی نقش رهبری تحول‌آفرین در توانمندسازی کارکنان مدرس علوم انسانی. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 15 (1)، 166 – 188.

خانعلی‌زاده، رقیه؛ کردنائیج، اسدالله؛ فانی، علی‌اصغر و مشبکی، اصغر (1389). رابطه بین توانمندسازی و یادگیری سازمانی، مورد مطالعه: دانشگاه تربیت مدرس. پژوهشنامه مدیریت تحول، 2 (3)، 21 – 45.

دهقانی، مسعود و نخعی، نوذر (1391). ارزشیابی استاد توسط دانشجو: مروری بر نقدها، مجله گام‌های توسعه در آموزش پزشکی. 9 (2)، 102 – 109.

ذوالفقار، محسن و مهرمحمدی، محمود (1383). ارزیابی دانشجویان از کیفیت تدریس اعضای هیئت علمی رشته‌های علوم انسانی دانشگاه‌های شهر تهران. دوماهنامه علمی پژوهشی دانشگاه شاهد، 11 (6)، 17 – 28.

ربانی، رسول؛ آرناچولام، دارما؛ عباس‌زاده، محمد و قاسمی، وحید (1387). بررسی تأثیر رفاه اقتصادی و اجتماعی بر میزان مشارکت شهروندان در امور شهری (مورد مطالعه شهر اصفهان). مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 4، 73 – 99.

ربانی، رسول؛ قاسمی، وحید و عباس‌زاده، محمد (1387). رابطه ابعاد مادی و غیر مادی رفاه اجتماعی با مشارکت شهروندان در امور شهری. فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، 9 (33)، 91 – 108.

ربانی، علی؛ ربانی، رسول و حسنی، محمدرضا (1390). رابطه احساس محرومیت نسبی با گرایش به هویت ملی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان). جامعه‌شناسی کاربردی. 22 (2)،  67-94.

 رحمانی، رمضان و فتحی واجارگاه، کوروش (1387). ارزشیابی کیفیت آموزشی. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 1 (1)، 28-39.

رسول‌زاده، بهزاد؛ رستگارپور، حسن؛ سرمدی، محمدرضا و فرج‌الهی، مهران (1392). بررسی نقش نظام آموزش از دور در ایجاد سرمایه اجتماعی و ارائه الگوی مناسب جهت ارتقاء آن در آموزش عالی کشور. دو فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 2 (3)، 83-105.

سبحانی‌نژاد، مهدی و افشار، عبداله (1387). تبیین ماهیت و مؤلفه‌های کیفیت‌سنجی نظام آموزش عالی به‌منظور شناخت چالش‌ها و طرح پاره‌ای راهکارهای نوآورانه. دانشگاه آزاد اسلامی، 12 (4)، 66 – 82.

شهبازی، بهزاد؛ الهیاری، رحمت‌اله و میرکمالی، سید محمد (1389). توانمندسازی کارکنان (تعاریف، الزامات و مدل‌ها). نشریه علمی، تخصصی منابع انسانی ناجا. 5 (21))، 33-58.

شمس پویا، محمدکاظم و توکلی‌نیا، جمیله (1394). تحلیل سرمایه اجتماعی با تأکید بر مشارکت شهروندی و پاسخگویی مدیران شهری موردپژوهی: شهر اسلامشهر. فصلنامه آمایش محیط، 30، 137-1520.

شیدایی آشتیانی، کاظم (1388). تأثیر توانمندسازی بر توسعه اجتماعی. اداره کل برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات، گروه برنامه‌ریزی.

علیخواه، فردین (1386). پیامدهای سیاسی مصرف‌گرایی. فصلنامه‌ علمی و پژوهشی تحقیقات فرهنگی، 1 (1)، 231 – 256.

علیزاده اقدم، محمدباقر؛ عباس‌زاده، محمد؛ کوهی، کمال و مختاری، داود (1392). نهادهای شهری و مشارکت شهروندان در اداره امور شهری (مطالعه موردی: شهر اصفهان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 45 (2)، 195 – 214.

فعلی، سعید؛ پزشکی راد، غلامرضا و چیذری، محمد (1385). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت دانشجویان در فعالیت‌های پژوهشی و تولید علم. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 42، 93-107.

فیلد، جان (1386).  سرمایه اجتماعی؛ ترجمه غلامرضا غفاری و حسین رمضانی. تهران: کویر.

قاسمی‌زاد، علیرضا (1387). چارچوب نظری سنجش کیفیت آموزش رشته‌های مهندسی در دانشگاه‌های آزاد اسلامی منطقه 1. دانش و پژوهش در علوم تربیتی- برنامه‌ریزی درسی، 20، 49 – 72.

قلی‌پور، آرین؛ پورعزت، علی‌اصغر و حضرتی، محمود (1388). بررسی تأثیر رهبری خدمتگزار بر اعتماد سازمانی و توانمندسازی در سازمان‌های دولتی. نشریه مدیریت دولتی، 1 (2)، 103 – 118.

کیذوری، امیرحسین؛ حسینی، محمدعلی و فلاحی خشکناب، مسعود (1387). تأثیر ارزیابی درونی بر ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی. پژوهش پرستاری، 3 (8 و 9)، 105 – 115.

محسنی تبریزی، علیرضا؛ عباسی قادی، مجتبی و کمری، علی‌عباس (1386). بررسی وضعیت مشارکت اجتماعی جوانان و شناسایی علل و راهکارها. پژوهشنامه علوم اجتماعی، 3، 5-34.

مظلومیان، سعید و زندی‌مهر، هوشنگ (1387). ارزشیابی دانشجو از استاد در نظام آموزش از راه دور. پیک نور، 6 (3)، 148-161.

نبوی، عبدالحسین؛ رضادوست، کریم و صالحی، نجمه (1393). بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و روانی بر احساس نشاط (مورد مطالعه: دانش آموزان 16-18 ساله شهر اهواز). جامعه‌شناسی کاربردی، 26 (3)، 1-22.

نیازی، محسن و کارکنان نصرآبادی، محمد (1388). توانمندسازی بر اساس راهبرد سرمایه اجتماعی. ماهنامه تدبیر، 20 (203)، 21.

وکیلی، عابدین؛ حاجی آقاجانی، سعید؛ رشیدی‌پور، علی و قربانی، راهب (1389). بررسی عوامل تأثیرگذار بر ارزشیابی اساتید از دیدگاه دانشجویان: یک مطالعه جامع در دانشگاه علوم پزشکی سمنان. کومش، 12 (2)، 93-104.

یزدخواستی، بهجت و عباس‌زاده، محمد (1386). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت والدین دانش‌آموزان در امور مدرسه‌ای دانش آموزان مقطع متوسطه استان آذربایجان شرقی. مجله علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، 3  (3)، 45 – 62.

Akbarzadeh saufi, Mortaza (2013). The Impacts of Organizational Justice and Psychological Empowerment on Organizational Citizenship Behavior: The Mediating Effect of Job Involvement.  International Journal of Research in Organizational Behavior and Human Resource Management, 1 (3), 116-135.

 Azwa, Ambad & Syivis, Nabila (2012). Psychological Empowerment: The Influence on Organizational Commitment among Employees in the Construction Sector. The Journal of Global Business Management, 8 (2), 71 – 81.

Bodin, Orjan & Crona, Beatrice (2008). Management of Natural Resources at the Community Level: Exploring the Role of Social Capital and Leadership in a Rural Fishing Community, World Development, 36 (12), 2763–2779.

Francesc, Esteve Mon, Fernando Miguel; Galan Palomares; Maria Cristina, Pastor Valcarcel (2010). A review about the beginning of student participation in QA at a National level in Spain, experiences and future challenges, Miguel Hernandez University (UMH) Coordinadora de.(http://www.eua.be).

Gordon, Patricia A. (1998). Student Evaluations of College Instructors: An Overview. As partial requirements for PSY 702: Conditions of Learning, Valdosta State University.

Lekena, Liile, Bayaga, Anass (2012). Quality Assurance in Education: Student Evaluation of Teaching, Int J Edu Sci, 4 (3), 271-274.

Henard, Fabrice & Roseveare, Deborah (2012). Fostering Quality Teaching in Higher Education: Policies and Practices, www.oecd.org/edu/imhe, 1-53.

Pelling, Mark & High, Chris (2005). Understanding adaptation: What can social capitaloffer assessments of adaptive capacity? Global Environmental Change, 15, 308–319