شناسایی عوامل مؤثر در شکل‌گیری فرهنگ ارزشیابی کاذب در مدارس ابتدایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری سنجش و اندازه‌گیری، گروه روش‌ها و برنامه‌های آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران

2 عضو هیئت علمی گروه روش‌ها و برنامه‌های آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران

چکیده

شکل‌گیری فرهنگ ارزشیابی کاذب از مخرب‌ترین آسیب‌هایی است که پویایی و نشاط هر نظامی را با چالش‌های جدی همراه می‌سازد. پژوهش حاضر، با هدف واکاوی در ادراک و تجربه زیسته معلمان و مدیران در خصوص عوامل مؤثر در شکل‌گیری فرهنگ ارزشیابی کاذب در مدرسه‌های ابتدایی به انجام رسید. تلاش شد تا با بهره‌گیری از ظرفیت شگرف روش‌های کیفی به شناسایی و بازنمایی عمیق عوامل مؤثر در شکل‌گیری فرهنگ ارزشیابی کاذب در مدرسه‌های ابتدایی اقدام ‌‌شود. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه عمیق نیمه ساختارمند استفاده شد. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و راهبرد ملاکی، پس از 27 مصاحبه، اشباع داده‌ها حاصل شد. مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شد. با تحلیل مصاحبه‌ها 7 مضمون اصلی شامل «عوامل فردی»، «عوامل آموزشی»، «عوامل مرتبط با مدیر»، «عوامل فرهنگی ـ اجتماعی»، «عوامل مرتبط با مدرسه»، «عوامل مرتبط با سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی» و «عوامل مرتبط با فرایند اجرای برنامه‌ها» شناسایی شد. یافته‌ها نشان ‌داد که نظام ارزشیابی آموزشی در مدرسه‌های ابتدایی با چالش‌های مضاعفی روبه‌روست و ضرورت دارد، به‌منظور انجام ارزشیابی معتبر و اصیل؛ تصمیماتی در سطح کلان اتخاذ شود. شواهد نشان می‌دهد، کم‌توجهی به اصول ارزشیابی در نظام آموزش ابتدایی، زمینه‌ شکل‌گیری و تشدید فرهنگ ارزشیابی کاذب را ایجاد کرده است.

کلیدواژه‌ها


ادیب‌حاج‌باقری، محسن؛ پرویزی، سرور و صلصالی، مهوش (1392). روش‌های تحقیق کیفی. تهران: نشر و تبلیغ بشری.

اکبری، مرتضی و غفوریان، فاطمه‌السادات (1393). تحلیل داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار اطلس تی آی. تهران: دانشگاه تهران. 

بازرگان، عباس (1394). ارزشیابی آموزشی. تهران: سمت.

بازرگان، عباس (1395). مقدمه‌ای بر روش تحقیق کیفی و آمیخته. تهران: دیدار.

بلیکی، نورمن (1378). طراحی پژوهش‌های اجتماعی؛ ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نی.

بنی‌اسدی، علی و صالحی، کیوان (1398). مقدمه‌ای بر اصول و فرایند ساخت و رواسازی پروتکل مصاحبه. نامه آموزش عالی، 12 (46).

پناهی، زهرا؛ مؤمنی، زهرا و صالحی، کیوان (1397). بازنمایی علل کاهش انگیزه شغلی معلمان در انجام فعالیت‌های حرفه‌ای: یک مطالعه پدیدارشناختی. پژوهش در تربیت معلم، 2 (1)، 71-107.

تقی‌پورظهیر، علی (1395). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی آموزشی و درسی. تهران: آگه.

حسن‌زاده پلکویی، شهربانو و صالحی، کیوان (1396). تحلیل پدیدارشناسانه چالش‌های ناشی از افت استرس مولد تحصیلی در نظام ارزشیابی توصیفی ـ کیفی.  مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی،  7 (20)، 155-191.

حوری‌زاد، بهمن (1388). غنی‌سازی فرهنگ ارزشیابی. تهران: لوح زرین.

حیدری، فرید و احمدی، غلامرضا (1392). شناسایی مشکلات فرایند اجرای ارزشیابی برنامه‌های درسی و ارائه راهکار‌هایی برای رفع آن. فصلنامه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 9 (26)، 126-136.

سرمد، غلامعلی (1389). روش‌های تدریس و هنر معلمی. تهران: آوای نور.

سیف، علی‌اکبر (1395). اندازه‌گیری، سنجش و ارزشیابی آموزشی. تهران: دوران.

شعاری‌نژاد، علی‌اکبر (1394). روان‌شناسی تربیت و تدریس. تهران: اطلاعات.

شعبانی، حسن (1395). مهارت‌های آموزشی و پرورشی. تهران: سمت.

صالحی، کیوان و درانی، کمال (1385). ارزشیابی هنرستان‌های کاردانش با استفاده از الگوی (CIPP) به‌منظور پیشنهاد چارچوبی برای بهبود کیفیت هنرستانی‌های کاردانش: موردی از هنرستان‌های شهر تهران منطقه 2. مجله روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، 36، (1)، 143-166.

صالحی، کیوان؛ بازرگان، عباس؛ صادقی؛ ناهید و شکوهی یکتا، محسن (1394الف). بازنمایی ادراکات و تجارب زیسته معلمان از آسیب‌های احتمالی ناشی از اجرای برنامه ارزشیابی توصیفی در مدارس ابتدایی. مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، 5 (9)، 59-99.

صالحی، کیوان؛ بازرگان، عباس؛ صادقی؛ ناهید و شکوهی یکتا، محسن (1394ب). تحلیل پدیدارشناسانه ادراک و تجربه زیسته معلمان مدارس ابتدایی از نقاط ضعف و قوت برنامه ارزشیابی توصیفی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 9 (31)، 25-65.

عابدی، حیدرعلی (1389). کاربرد روش پدیده‌شناسی در علوم بالینی. فصلنامه راهبرد، 19(54)،207-224.

عبداللهی، بیژن (1386). طراحی سامانه نشانگرهای ارزیابی کیفیت مدارس ابتدایی و راهنمایی، فصلنامه تعلیم و تربیت، 23 (2)، 152-127.

علیزاده، شهناز؛ صالحی، کیوان؛ مقدم‌زاده، علی (1396). واکاوی کیفیت سنجش کلاسی معلمان؛ مطالعه‌ای به روش پژوهش آمیخته. فصلنامه پژوهش‌ در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 5 (17)، 63-84.

قره‌داغی، بهمن (1395). صفر تا بیست ارزشیابی برای یادگیری. تهران: زنده‌اندیشان.

کافمن، راجر و هرمن، جری (1374). برنامه‌ریزی استراتژیک در نظام آموزشی (بازاندیشی، بازسازی ساختارها، بازآفرینی)؛ ترجمه فریده مشایخ و عباس بازرگان. تهران: مدرسه.

گوران، شیوا؛ صالحی، کیوان و جوادی‌پور، محمد (1396). بازنمایی تجارب ‌زیسته معلمان ابتدایی از تغییرات نظام ارزشیابی و نقش آن در فرایند یاددهی‌- یادگیری: یک مطالعه‌ پدیدارشناختی. پژوهش در تربیت معلم، 1 (3)، 135-163.

محمدزاده، زینب و صالحی، کیوان (1396). فرایند ارزشیابی پیشرفت تحصیلی از دید قرآن کریم. فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 25 (37)، 79-100.

نوری، زهرا (1394). فرا ارزشیابی در آموزش‌های فنی و حرفه‌ای. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد.

همتی‌نژاد، مهرعلی؛ رمضانی‌نژاد، رحیم؛ رضایی کمنی، امیر؛ افشار‌نژاد، طاهر و شفیعی، شهرام (1387). ارزشیابی عملکرد معلمان تربیت بدنی خطای نرمش و ارفاق عوامل ارزشیابی میزان تشویق و اصلاح. نشریه حرکت، 38، 111-128.

یغما، عادل (1382). کاربرد روش‌ها و الگوهای تدریس. تهران: انتشارات مدرسه.

یوسفی، علیرضا (1383). واژه‌نامه توصیفی آموزش: طبقه‌بندی اهداف آموزشی، آموزش در علوم پزشکی، 2 (12)، 86-87.

Aubrey, C. (1988). Guidelines for an effective evaluation, British Journal of In-Service Education, 14 (3), 140-146, Dol: 10.1080/0305763880140302.

Gay, L. R. (1991). Educational Evaluation & Measurement (2nd ed.) Maxwell Macmillan, International.

Hart, L. C. & Smith, M. E. (2009). An Examination of research Methods in Mathematics Education (1995-2005). Journal of Mixed Methods Research, 3 (1), 26-41.

Roe, K. & Roe, K. (2004). Dialogue boxes: a tool for collaborative process evaluation. Health Promotion Practice5 (2), 138-150.

Lamprianou, I. & Athanasou. J. A. (2009). A Teacher’s Guide to Educational Assessment. Sense Publishers Rotterdam / Boston/ Taipei.

Nitko, A. J. (2001). Educational assessment and evaluation (3rd Ed.). New Jersey: Merrill, Prentice-Hall.

OECD (2011). Education and skills, in OECD, Better Policies for Development: Recommendations for Policy Coherence, OECD Publishing.doi: 10.1787/9789264115958-20-en

Rundle, N. (2016). Guidelines for good assessment practice (3rd ed.). Hobart, Tasmania, Australia: Tasmanian Institute of Learning and Teaching, University of Tasmania.

Salehi, K. & Golafshani, N. (2010). Using mixed methods in research studies: an opportunity with its challenges. International Journal of Multiple Research Approaches, 4, 186 – 191.

Shermis, M. D. & Di Vesta, F. (2011). Classroom Assessment in Action. Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

Stuffelbeam, D. L. & Webster, W. J. (1989). Evaluation as an Administrative function. Handbook of Research on Educational Administration: London: Longman.

Stufflebeam, D. L. & Shinkfield, A. (2012). Evaluation, Theory, Models and Application. Jossey-Bass Willy

Wolf, K. & Stevens, E. (2007). The Role of Rubrics in Advancing and Assessing Student Learning. The Journal of Effective Teaching, 7 (1), 3-14