شناسایی مؤلفه های تدریس اثربخش و ارزیابی وضعیت تدریس (مطالعۀ موردی دانشگاه علمی کاربردی استان کردستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه کردستان

2 کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی دانشگاه کردستان

چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه ‌‌های تدریس اثربخش در دانشگاه جامع علمی کاربردی استان کردستان و میزان به کارگیری این مؤلفه ‌‌ها صورت گرفت. روش این مطالعه از بعد هدف کاربردی و از نظر گردآوری داده‌ها، پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش، دانشجویان و خبرگان حیطه برنامه درسی (تعداد ده نفر) بودند. ابتدا با استفاده از روش دلفی، مؤلفه‌های تدریس اثربخش از دیدگاه خبرگان شناسایی شد و با توجه به این مؤلفه‌ها پرسشنامه‌ای طراحی گردید که میزان پایایی آن با آزمون آلفای کرونباخ 86/0 محاسبه شد. در مرحله بعد پرسشنامه بین 364 نفر از دانشجویان (با توجه به فرمول تعیین حجم نمونه کوکران) توزیع شد. داده‌ها به روش خودپاسخگویی از نمونه‌های پژوهش دریافت شد و با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی و استنباطی مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های این مطالعه نشان داد مؤلفه‌های روابط انسانی، طرح درس مطلوب، توجه به محیط یادگیری، انجام دقیق روش تدریس مناسب، ویژگی‌های شخصیتی مدرس و ارزشیابی به موقع، بیشترین تأثیر را بر متغیر تدریس اثربخش دارند و میزان به کارگیری این مؤلفه‌ها در دانشگاه جامع علمی کاربردی استان کردستان تقریباً رضایت‌بخش بود.

کلیدواژه‌ها


-     اخوان کاظمى، محمد (1384). توسعۀ سیاسى پایدار و آموزش عالى.  مجلۀ تحقیقاتوبرنامه‌ریزىآموزشعالى، 1: 13 – 32.

-     بازرگان، عباس (1386). ارزیابی مستمر برای بهبود کیفیت دانشگاهی: نگاهی به یک دهه تجربه در نظام آموزش عالی ایران. مجموعه مقالات دومین همایش ارزیابی درونی برای ارتقای کیفیت دانشگاهی. تهران: سازمان سنجش و آموزش کشور.

-     بازرگان، عباس و عامری، رضا (1389). نگاهی دیگر به ساختار سازمانی مناسب برای ارزیابی کیفیت در سطوح دانشگاهی و نظام آموزش عالی کشور. مجموعه مقالات چهارمین همایش سالانه ارزیابی درونی کیفیت در نظام دانشگاهی. تهران: مرکز ارزیابی کیفیت دانشگاه تهران.

-     براون، جورج و اتکینسون، مادلین (1382). تدریس اثربخش در آموزش عالی؛ ترجمة ملوک دیوانگاهی. نوشهر: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس و نوشهر.

-     پورجاوید، سهیلا و علی‌بیگی، امیرحسین (1391). اثربخشی تدریس اعضای هیئت علمی: مطالعة پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی. نامةآموزشعالی، 5 (20): 6 -  80.

-     تونیبیتز آی. دبلیو.؛ پول، گاری (1388). تدریس مؤثر با استفاده از فناوری در آموزش عالی؛ ترجمه بی‌بی‌عشرت زمانی و امین عظیمی، تهران: سمت.

-     رجبیان غریب، فاطمه؛ حجازی ، سیدیوسف و امید ، محمود (1393). اهمیت مؤلفه‌های کیفیت تدریس از دیدگاه دانشجویان بر پایه تحلیل حساسیت شبکه عصبی مصنوعی. پژوهشمدیریتآموزشکشاورزی ، 29: 13-23.

-     رحال‌زاده، رضا (1388). روش‌های برتر تدریس با تأکید بر انواع طراحی آموزشی. تهران: واحد انتشارات جهاد دانشگاهی تربیت معلم.

-     رحیمی، حسن؛ محمدی، رضا و هاشمی‌پرست، سیدمقتدی) 1381(. تضمین کیفیت در آموزش عالی مفاهیم، اصول، تجربیات،همایش توسعۀ مبتنی بر دانایی، http://www.civilica.com/Paper- 

-     رعدآبادی ، مهدی (و دیگران) (1391). اولویت‌بندی عوامل م‍ؤثر در تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان ، مجلۀ ایرانی آموزش در علوم پزشکی ،12 (11): 817- 825 .

-     زابلی، روح‌اله؛ مالمون ، زینب و حسنی، مهدی (1393). ارتباط بین عوامل مؤثر بر کیفیت تدریس اساتید: مدل‌یابی معادلات ساختاری. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 7 (5): 315 -  321.

-     زندی، بهمن و خسروی، فروغ (1392). بررسی وضعیت موجود و مطلوب برنامة درسی کارشناسی ارشد رشتة تکنولوژی آموزشی از دیدگاه دانشجویان. نامةآموزشعالی، 6 (21): 123 -  138.

-     ستاری، صدرالدین (1392). ارزیابی مؤلفه­های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان. فصلنامۀ پژوهش در برنامه‌ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه‌ریزی درسی) ، 10 (12): 134 -  146.

-     سرمدی ، محمدرضا و صیف ، محمدحسن(1390).مدیریت کلاس. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

-     سیف، علی‌اکبر (1390). روانشناسی پرورشی نوین (روانشناسی یادگیری و آموزش). تهران: نشر دوران.

-     شریفیان، فریدون؛ نصر، احمدرضا و عابدی، لطفعلی (1384). تبیین نشانگرهای تدریس اثربخش در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و میزان تحقق آن در دانشگاه اصفهان.  فصلنامهپژوهشو برنامه‌ریزیدرآموزشعالی،  2 (2): 25 – 54.

-     شعبانی ورکی، بختیار و حسینقلی‌زاده، رضوان (1385). بررسی کیفیت تدریس در دانشگاه. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی. 39: 1-  22.

-     شعبانی، حسن (1392). مهارت‌های آموزشی و پرورشی. تهران: انتشارات سمت.

-     شکورنیا عبدالحسین؛ مطلق، محمداسماعیل؛ ملایری ، علیرضا و جهان‌مردی، عبدالرضا (1381). نظرات دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی اهواز نسبت به ارزشیابی استاد. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی ، 2(1): ویژه نامه پنجمین همایش کشوری آموزش پزشکی.  

-     شیخ‌زاده، مصطفی (1388). شاخص‌های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی (واحد ارومیه). نامهآموزشعالی، 7: 141 – 157.

-     صالحی، محمد ؛ نیازآذری، کیومرث  و معتمدی تلاوکی، محمّدتقی (1388). تأثیر روش‌های فعال تدریس بر پیشرفت سواد خواندن دانش‌آموزان پایه های چهارم و پنجم ابتدایی استان مازندران. فصلنامۀنوآوریهایآموزشی، 8 (32): 60 – 97.

-     ضامنی ، فرشیده؛  عنایتی ، ترانه و  بهنام‌فر، رضا (1390). دلایل ترجیح تدریس بر پژوهش توسط اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری. فصلنامهرهبریومدیریتآموزشی دانشگاهآزاداسلامیواحدگرمسار، 5 (2): 73  - 94.

-     طبیبی، سید جمال‌الدین؛ ملکی، محمدرضا و دلگشایی، بهرام (1388). تدوین رساله، پایان‌نامه، طرح پژوهشی و مقاله علمی، تهران: فردوس.

-     ظهور، علیرضا و اسلامی‌نژاد، طاهره (1381). شاخص‌های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمان. فصلنامه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی(پایش)، 4 (2): 5 -  13.

-     عسگری، فریبا و محجوب مؤدب، هاجر (1389). مقایسه ویژگی‌های تدریس اثربخش از دیدگاه مدرسین و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گیلان. گام‌های توسعه در آموزش پزشکی، 5 (3): 26 -  33.

-     عندلیب، بهاره و احمدی، غلامرضا (1386). میزان به کارگیری معیارهای تدریس اثربخش در دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان از نظر دانشجویان در سال تحصیلی 86-1385؛ دانش و پژوهش در علوم تربیتی، 4 (3): 67 -  82.

-     فتحی آذر، اسکندر (1382). روش‌ها و فنون تدریس. تبریز: دانشگاه تبریز.

-     فریدون ، شریفیان (1384). بررسیوتبییننشانگرهایتدریساثربخشدرمؤسساتآموزش عالیومیزانتحققآندردانشگاهاصفهان. پایان‌نامة کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکدة علوم تربیتی دانشگاه اصفهان.

-     قائدی، یحیی (1373). بررسیومقایسةکیفیتروش‌هایتدریساعضایهیأتعلمی دانشکده‌هایعلومتربیتیشهرتهران. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی.

-     گشمرد، رقیه؛ معتمدی، نیلوفر و واحدپرست، حکیمه (1390). دیدگاه‌های اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در مورد ویژگی‌های یک استاد خوب. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 8 (3): 48 -  57.

-     لیاقت‌دار ، محمدجواد؛  عابدی، محمدرضا؛ جعفری، سیدابراهیم و بهرامی، فاطمه (1387). مقایسه میزان تأثیر روش تدریس بحث گروهی با روش تدریس سخنرانی بر پیشرفت تحصیلی و مهارت‌های ارتباطی دانشجویان. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 10 (3): 29 -  56.

-     محدثی، حمیده؛ فیضی، آرام و سالم صافی، رضا (1390). بررسی مقایسه‌ای شاخص‌های تدریس اثربخش از دیدگاه اعضای هیأت علمی و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ارومیه. دوماهنامه دانشکده پرستاری و مامایی دانشکده علوم پزشکی ارومیه، 6: 464 – 471.

-     معزی، معصومه؛ شیرزاد، هدایت‌الله، زمان‌زاد، بهنام و روحی، حمید (1388). دیدگاه اعضای هیأت علمی و دانشجویان در مورد ارزشیابی اساتید و معیارهای مؤثر در تدریس استاد در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد.  مجلهدانشگاهعلومپزشکی، 2 (4): 1537.

-     میرصدوقی، سیدحسن (1386). بررسی نقش خود اثربخشی معلمان و جو روانی-اجتماعی کلاسی در مدیریت فرایند یاددهی یادگیری. تهران: انتشارات تربیت.

-     میلر، دبلیو. آر. و میلر، ماری اف. (1383). راهنمای تدریس در دانشگاه‌ها؛ ترجمة ویدا میری، تهران: انتشارات سمت.

-     هویدا، رضا و مولوی، حسین (1387). فرایند بهبود کیفیت آموزشی از نظر اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های استان اصفهان: مقایسه‌ای براساس مقیاس AQIP، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 1 (8): 132 - 141.

-     یارمحمدیان، محمدحسین (1383). کیفیتدرآموزشعالی (دایره‌المعارف آموزشعالى).تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری،  بنیاد دایره‌المعارف.

-     یمنی‌دوزی سرخابی، محمد و بهادری حصاری، مریم (1385). مقایسه برخی عوامل مؤثر بر کیفیت آموزش دوره‌های کارشناسی ارشد در دانشگاه‌های شهید بهشتی و صنعتی شریف.  فصلنامهانجمنآموزشعالیایران، 1: 57 -  80.

 

-     Akiri, A. & Ugborugbo, N. M. (2009). Teachers Effectiveness and students. Academic performance in public secondary schools in Delta State, Nigeria. Stud Home Common Sciences; 3 (2): 107-113.

 

-     Asgari, F.; MahjubMoadab, H. (2010). Comparison of effective teaching between viewpoint of teachers and students medicine Science University in Gilan. Development steps in medicine education. Studies and Medicine Education Development Center, 7 (1): 26–33.

-     Balaraman, C. S.; Lacay, P., & Hochrat, C. (1995). Strategies for effective teaching. A Handbook for teaching assistants.Retrieved from htt:www.engr.wisc.edulservice/elc/ strategies    

-     Blanton, L. P. & Pugach, M. C. (2005). Preparing general education teachers to improve outcomes for students with disabilities. American association of colleges for teacher education.

-     Boote, C. (2006). Vocabulary: Reasons to teach it, an effective teaching method, and words worth teaching. New England Reading Association Journal, 42 (2): 24-32.

-     Bowen, B. D.(2013). Measuring teacher effectiveness when comparing alternatively and traditionally Licensed high school technology education teachers in North Carolina. Journal of Technology Education, 25 (1): 80-98.

-     Codde, J. R. (2004). Applying the seven principles for good practice in undergraduate education, Educational technology Michigan University.

-     Devlin, M. & Samarawickrema, G. (2010). The criteria of effective teaching in a changing higher education context. Journal of Higher Education Research & Development, 29 (2): 111-124.

-     Eiszler C. (2000). College student’s evaluation of teaching and grade inflation.Research in Higher Education, 43 (4): 483-501.

-     Ghonji, M; Khoshnodifar, Z; Hosseini, S. M. & Mazloumzadeh, S. M. (2013). Analysis of the some effective teaching quality factors within faculty members of agricultural and natural resources colleges in Tehran University. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences, Available on: www.sciencedirect.com  

-     Hussey, T. & Smith, P. (2010). Transitions in higher education. Innovations in Education andTeaching International, 47 (2): 155–164.

-     Jones, S. (2003). Measuring the Quality of Higher Education: linking teaching quality measures at the delivery level to administrative measures at the university level, Quality in Higher Education, 9 (3): 223-229.

-     Klassen, R. M. & Tze, V. M. C. (2012). Teachers’ psychological characteristics and teaching effectiveness: A meta-analysis. In revision with Educational Researcher.

-     Marsh, H. W.; Muthén, B.; Asparouhov, T.; Lüdtke, O. & Robitzsch, A., Morin (2009). Exploratory Structural Equation Modeling, Integrating CFA and EFA: Application to Students’ Evaluations of University Teaching.  Structural Equation Modeling, 16: 439–476.

-     Mirmohammadi Meybodi, S.; Mazlomi Mahmodabadi, S. S & Sharifpor, Z. (2013). The Characteristics of Effective Teaching Based on Viewpoints of Shahid Sadoqi University of Medical Sciences. Journal of Medical Education Development, 5 (9): 52-62.

-     Motallebifard, A; Yaghobnejhad, N. & Sadin, A. (2011). Components of effective teaching in higher education, First International Congress Management: Providence: Entrepreneurship and industrial in higher education, Sanandaj University

-     Raoufi Sh, Seikhian A. & Ebrahimzade, F. (2010). Theoretical teaching quality of faculty et al. designing a novel sheet to evaluate members based on viewpoints of stakeholders and Charles E. Glassick's scholarship principles. Journal of Hormozgan University of Medical Sciences. 14 (3): 167-176.

-     San Francisco State University. (2005). Assessing teacher effectiveness: An information & background paper. Available in: http: www.sfsu.edu

-     Schacter, J. & Mengthum, Y. (2004). Paying for high-and low-quality teaching. The Journal of Economics of Education Review, 23 (4): 411-430.