ارائه الگوی اجرای برنامه درسی مجازی بر اساس رویکرد یادگیری مشارکتی در آموزش عالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 دانشیار دانشگاه بوعلی سینا همدان

3 رئیس دانشگاه الکترونیکی قرآن و حدیث قم

چکیده

هدف از اجرای این پژوهش، استخراج مؤلفه‌های اثربخش برنامه درسی مجازی به‌منظور دست­یابی به نقاط مشترک در تحقیقات پیشین و ارائه چهارچوبی از نحوه پیاده‌سازی برنامه درسی مجازی با رویکرد مشارکتی بود. روش پژوهش، کیفی بود و با استفاده از راهبرد سنتزپژوهی اجرا شد. جامعه آماری شامل منابع مرتبط با هدف پژوهش بود که درمجموع از بین 112 پژوهش، 49 نمونه به‌صورت هدفمند انتخاب شد. سپس مؤلفه‌های اثربخش برنامه درسی دانشگاه‌های مجازی استخراج شد و با تحلیل آنها چهارچوبی برای ارائه برنامه درسی مجازی در دانشگاه‌های مجازی ارائه داده شد. نتایج تحلیل نشان داد که مهم‌ترین مؤلفه‌های اثربخش؛ مؤلفه‌های مشارکت، مؤلفه‌های درون‌دادی، ارزشیابی، منطقی و زیرساخت‌ها بود. پس از آن، با بررسی و توصیف مؤلفه‌های اثربخش در برنامه درسی مجازی بر اساس رویکرد مشارکتی، نه عامل، شامل مؤلفه‌های بازده مشارکت، ترکیب گروه، فناوری، تکالیف شغلی، نقش‌های گروهی، فرایندها و آموزش‌ها، زمان، آموزش مهارت‌های گروهی، دانش پیشین یادگیرنده و مشوق‌ها شناسایی شد.

کلیدواژه‌ها


اعظمی، بهارک و عطاران، محمد (1390). کاوشی پدیدارشناسانه در دانشگاه مجازی. فصلنامه یادگیری الکترونیکی مدیا، 2، 2 -10.

امام‌جمعه کاشان، طیبه و ملایی‌نژاد، اعظم (1386). بررسی تطبیقـی فنـاوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسی چند کشور جهان و ارائه الگویی برای ایران. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 19، 31 - 72.

باقری مجد، روح‌الله؛ شاهی، سکینه و مهرعلیزاده، یدالله (1391). بررسی موانع پداگوژیک بر توسعه آموزش الکترونیکی در نظام آموزش عالی. فصلنامه علوم پزشکی دانشگاه شیراز، 4، 239-259.

جعفری، پریوش و سعیدیان، نرگس (1385). ابعاد پداگوژیک دانشگاه مجازی به‌منظور ارائه یک مدل مناسب. فصلنامه دانش و پژوهش در علوم تربیتی، 12، 1 – 26.

داولی، لیزا (2006). ابزارهایی برای تدریس موفق در تدریس آنلاین؛ ترجمه مصطفی قادری و همکاران (1393). تهران: انتشارات سمت.

ربیعی، مهدی (1388). بررسی اثربخشی دوره آموزش مجازی از دیدگاه اساتید و دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد در سال 1387. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی.

رضوانی، حمیدرضا و درگاهی، هادی (1391). شناسایی و دسته‌بندی ویژگی‌های سیستم آموزش الکترونیکی بر اساس مدل کانو در دانشگاه‌های مجازی ایران. فصلنامه راهبردهای آموزشی، 3، 149 – 155.

رهباردار، حمید و فردانش، هاشم (1391). طراحی آموزش الکترونیکی پزشکی مبتنی بر رویکرد مشارکتی پژوهش‌محور. مجله یادگیری الکترونیکی مدیا، 1، 46 -56.

زارعی زوارکی، اسماعیل و سیدی نظرلو، سید طاهر (1392). سنجش میزان مشارکت در برنامه درسی الکترونیکی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 11، 49 -67.

زارعی زوارکی، اسماعیل و رحمانی، بهاءالدین (1389). بررسی تحلیلی برنامه آزمایشی آموزش مجازی؛ مطالعه موردی دانشکده علوم حدیث شهرری. نامه آموزش عالی، 3 (10)، 120 - 148.

زمانی، بی‌بی عشرت و نیکونژاد، سپیده (1393). مقایسه مشارکت و حضور اجتماعی دانشجویان مجازی و غیر مجازی برحسب عوامل جمعیت‌شناختی و موفقیت تحصیلی. فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 55، 119 – 132.

سراجی، فرهاد و سیفی، آتنا (1394). بررسی نقش مهارت‌های یادگیری الکترونیکی بر رضایت و موفقیت تحصیلی دانشجویان مجازی. فصلنامه فناوری آموزش و یادگیری،  2، 57 – 77.

سراجی، فرهاد و عطاران، محمد (1390). یادگیری الکترونیکی: مبانی، طراحی، اجرا و ارزشیابی. همدان: انتشارات بوعلی سینا.

 سراجی، فرهاد؛ حسینی، سید حمید و سرو دلیر، عبدالرحیم (1392). تعیین ملاک‌های سنجش اثربخشی دوره‌های آموزش مجازی حوزوی. نظریه و عمل در برنامه درسی، 1، 73 – 100.

سراجی، فرهاد؛ عطاران، محمد و علی‌عسگری، مجید (1387). ویژگی‌های طرح برنامه درسی دانشگاه‌های مجازی ایران و مقایسه آن با الگوی راهنمای طراحی برنامه درسی دانشگاه مجازی. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 14 (50)، 97 – 118.

سعید، نسیم؛ زارع، حسین؛ موسی‌پور، نعمت‌الله؛ سرمدی، محمدرضا و هرمزی، محمود (1389). ارتباط راهبردهای شناختی، فراشناختی و مشارکت دانشجویان در آموزش مجازی و پیشرفت تحصیلی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 16 (58)، 73 – 96.

سلیمی، قاسم؛ کسکه، شهاب؛ صفری فارفار، رحیم و محب‌زادگان، یوسف (1387). تأملی در خصوص توسعه یادگیری در دانشگاه مجازی. نامه آموزش عالی، 1 (3)، 33 – 47.

شورت، ادمونت (1991). روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی؛ ترجمه محمود مهرمحمدی و همکاران. تهران: انتشارات سمت.

ظریف صنایعی، ناهید (1389). بررسی معیارهای کیفیت و اثربخشی یادگیری الکترونیکی در آموزش عالی. فصلنامه یادگیری الکترونیکی مدیا، 3، 25 -26.

عبادی، رحیم (1394). دانشگاه الکترونیکی در هزاره سوم. تهران: مؤسسه آموزش عالی مهر البرز.

غزنوی، محمدرضا؛ جعفری‌فرد، رضا؛ کیخا، علیرضا و خردمند، زهرا (۱۳۹۳). بررسی مؤلفه‌های توسعه آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران از دیدگاه استادان دانشگاه‌های مجری، نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی، مرودشت، شرکت اندیشه‌سازان مبتکر جوان، https://www.civilica.com/Paper-ASMJ01-ASMJ01_0038.html

فرج‌اللهی، مهران و حقیقی، فهیمه‌السادات (1390). سنجش بر خط آموزشی، راهبردهای نوین و امکان‌پذیر برای ارزیابی یادگیری بر خط. فصلنامه یادگیری الکترونیکی مدیا، 1، 26 – 28.

قندیلی، سید جواد (1389). بررسی الگوی سازمان‌دهی برنامه درسی جاری سطح یک حوزه علمیه و ارائه ویژگی‌های مطلوب آن با توجه به رویکرد تلفیقی مضمون‌محور. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 10، 112 -  136.

میرزابیگی، علی (1380). برنامه‌ریزی درسی و طرح درسی در آموزش رسمی و تربیت نیروی انسانی. تهران: انتشارات یسطرون.

مسعودی، امیدعلی (1386). آموزش الکترونی؛ آینده‌نگری کشورهای در حال توسعه و دانشگاه مجازی. دین و ارتباطات، 15 (33)، 169 -  182.

مهرمحمدی، محمود (1383). برنامه درسی: نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم‌اندازها. مشهد: انتشارات به نشر.

نیستانی، محمدرضا و یعقوب کیش، محمدحسن (1388). آموزش عالی در عصر رایانه: مبانی برنامه‌ریزی و طراحی. تهران: انتشارات نوآوران سینا.

یزدان کاشانی، زینب و تمنایی‌فر، محمدرضا (1392). اهمیت و جایگاه ابزارهای وب 2 در آموزش مجازی؛ پیاده‌سازی رویکرد مشارکتی در دانشگاه‌های مجازی ایران. فصلنامه راهبرد آموزشی در علوم پزشکی، 2، 119 – 129.

Anderson, L. W.; & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. New York: Longman.

Arbaugh, J. B. (2010). Sage, guide, both, or even more2 an examination of instructor activity in online courses. Computers & Education, 55 (3), 1234–1244.

Aydogan, H.; Aras, F.; & Karakas, E. (2010). An assessment on distance education in a 3D virtual environment: How to produce electricity in a hydroelectric power plant. Paper presented at the Education Technology and Computer (ICETC), 2010 2nd International Conference, Usak, Turkey.

Beck, E. Ch. & Schornack, R. G. (2004). Theory and practice for Distance Education: A Heuristice Model for the virtual Classroom. In Howard. C.

Campbell, J.; & Stasser, G. (2006). The infl uence of time and task demonstrability on decision making in computer – mediated and face – to – face group. Small Group Research, 37 (3), 271-294.

Cao, J. (2005). Learning with virtual mentors: how to make e- learning interactive and effective. Available at: http:// proquest.umi.com. Accessed Jan 10, 2005.

 Carr, D.; Oliver. O.; & Burn, A. (2010). Learning, Teaching and Ambiguity in Virtual Worlds. In Anna Peachey, Julia Gillen, Daniel Livingstone & Sarah Smith-Robbins: Researching Learningin Virtual Worlds. United Kingdom: The Open University.

Cooper, H. & Hedges, L. V. (2009). Research Synthesis as a scientific process. A chapter on: The Handbook of Research synthesis and meta-Analysis, Second Edition. Russell Sage.

Cross, J. (2001). ELearning forum update: Peer-to-peer. From http://www.learning circuits.org/2001/jul2001/Cross.htm

Eisner, E.W. (1994). The Educational Imagination: On the Design and Evaluation of School programs. MacMillan Publishing.

Evans, C. & Fan, J. P. (2002). Lifelong learning through the Virtual University. Campus-Wide Information Systems, 19 (4), 127 – 135.

Franceschi, K. G. & Lee, R. M. (2008). Virtual Social Presence for Effective Collaborative E-" Learning, Proceedings of the 11th Annual International Workshop on Presence Padova, 16-18 October, 254-257.

Fabry, Dee L. (2012). Using Student Online Course Evaluations to Inform Pedagogy. Journal of Research in Innovative Teaching, 5 (1), 45- 53.

Haidy, R. (2012). The Shape ofThings to Come: Higher EducationGlobal Trends. British Council, P.210-213.

Freeze, R. D.; Alshare, K. A.; Peggy L. L.; & Wen, H. J. (2010). IS success model in e-learning context based on students' perceptions? Information Systems Education, 21 (2), 173-184.

Hartwig, M. Susan (2008). Constructivist Course Design and Educational Effectiveness In online Distance Education. Dissertation for the Degree of Doctor of Education, Regent University.

Hixon, E.; Barczyk, C.; Buckenmeyer, J.; & Feldman, L. (2011). Mentoring university faculty to become high quality online educators: A program evaluation. Online Journal of Distance Learning Administration, 14 (5).

Hussin, H.; Bunyarit, F.; & Hussein, R. (2009). Instructional Design and E-Learning: Examining Learners' Perspective in Malaysian Institutions of Higher Learning. Campus-Wide Information Systems, 26 (1), 4-19. Retrieved October 28, 2018 from https://www.learntechlib.org/p/104774/.

Jain, P.; Jain, S.; & Cochenour, J. (2009). Interactivity in an Online Class: An Interdisciplinary Analysis. In G. Siemens & C. Fulford (Eds.), Proceedings of World Conference on Educational Multimedia, Hypermedia and Telecommunications, 3647-3652

Ong, P. (2004). A descriptive study to identify deterrents to participation in employer-provided e learning. Unpublished Doctoral Dissertation, Capella University, Degree PhD.

Jonassen, D. H.; Lee, C. B.; Yang, C. C.; & Laffey, J. (2005). The collaboration principle, in multimedia learning. In R.E. Mayer (ED), The Cambridge Handbook of multimedia learning, New York: Cambridge University press.

Johnson, D. W.; & Johnson, F. P. (2006). Joining together: Group theory and group skills (9th Ed.). Boston: Pearson Education.

Johnson, S. D.; Aragon, S. R.; Shaik, N.; & Palma Rivas, N. (2001). Comparative Analysis of Learner Satisfaction and Learning Outcomes in Online and Face-to-Face Learning Environment. Journal of Interactive Learning Research, 11 (1), 29-49.

Johnson, D. W.; Johnson, R. T.; Holubec, E. J. (1998). Circles of learning: Cooperation in the classroom. Alexanderia. VA: Association for supervision and curriculum development.

Kear, K. (2010). Social Presence in Online Learning. Communities, Proceedings of the 7th International Conference on Networked Learning 2010, 541-548.

Kisanga, H. & Ireson (2015). Determinants of Teachers' Attitudes towards E-Learning in Tanzanian Higher Learning Ins. Computers in Human Behavior, 49, 272-281.

Klein, M. F. (1985). Curriculum Design. International Encyclopedia of Education: Curriculum Studies. Volume II. Husen, T. and Postlethwaite editors, Pergamon Press: Oxford England, 1985, pp. 1163-1170.

Lou, Y.; Abrami, P. C.; & Apollonia, S. (2001). Small group and individual learning with technology: A metal – analysis. Review of Educational Research, 71 (3), 449- 521.

Mavroidis, I.; Karatrantou, A.; Koutsouba, M.; Giossos, Y.; & Papadakis, S. (2013). Technology Acceptance and Social Presence in Distance Education – A Case Study on the Use of Teleconference at a Postgraduate Course of the Hellenic Open University. European Journal of Open, Distance & e Learning, 16 (2), 76- 96.

Martinez, E. (2011). Factors affecting effectiveness in e-learning: An analysis in production management courses. Computer Applications in Engineering Education, 19 (3), 572-581.

Mayer, R. E. (2008). Learning and instruction. Upper Saddle River, NJ: Pearson Merrill prentice Hall.

McGill, L.; Nicol, D.; Littlejohn, A.; Gierson, H.; Juster, N.; & Ion, W. J. (2005). Creating an information – rich learning environment to enhance design student learning: Challenges and approaches. British Journal of Educational Technology, 36 (4), 629-642.

McKerlich, R.; Riis, M.; Anderson, T.; & Eastman, B. (2011). Student Perceptions of Teaching Presence, Social Presence and Cognitive Presence in a Virtual World. MERLOT Journal of Online Learning and Teaching, 7 (3), 324-336.

McConnell, D. (2006). E-learning group and communities. Berkshire: Open University Press: McGraw-Hill Education.

Mcgorry, S. Y. (2003). Measuring quality in online programs. Internet & Higher Education, 6 (2), 159-177.

McKinney, Stephanie; Horspool, Agi; Willers, Renee; Safie, Omar; & Richlin, Laurie (2009). Using Second Life with Learning-Disabled Students in Higher Education. Innovate: Journal of Online Education, 5 (2), Article 4. Available at:  https://nsuworks.nova.edu/innovate/vol5/iss2/4

Milbourne, L. (2016). Assessing Information Technology and Business Alignment in Local City Government. Doctoral Thesis, Walden University.

Pohl, M.; & Rester, M. & Judmaier, P.; & Stöckelmayr, K. (2005) Ecodesign – Design & Evaluation of an E-Learning System for Vocational Training. Journal E & I Elektrotechnik und Informations Technik, 122 (12), 473-476, Available at: http://www.Springerlink.Com

Penrod, J.; & Perry, B. (2003). Virtual University- A Higher Education Administration Simulation and Learning Tool. Proceeding in Eighth Annual Mid-South Instructional Technology Conference Teaching, Learning, & Technology: The Challenge Continues, March 30-April 1, 2003. Retrieved from http://frank.mtsu.edu/~itconf/proceed03/106.html

Picciano, A. G. (2002). Beyond Student Perceptions: Issues of Interaction, Presence, and Performance in an Online Course. JALN, 6 (1), 21-40

Richardson, J. C.; & Karen, S. (2003). Examining Social Presence in Online Courses in Relation to Students' Perceived Learning and Satisfaction. JALN, 7 (1), 68-88.

Russo, T.; & Benson, S. (2005). Learning with Invisible Others: Perceptions of Online Presence and their Relationship to Cognitive and Affective Learning. Educational Technology & Society, 8 (1), 54-62.

Rourke, L.; Anderson, T.; Garrison, D. R.; & Archer, W. (2001). Assessing Social Presence in Asynchronous Text-Based Computer Conferencing. Journal of Distance Education, 14 (2), 1-18.

Sener, John (2015). Definitions of e-learning courses and programs. See in: http://onlinelearningconsortium org/updat-ed-e-learningdefinitions- 2/

Shank, P. (2004). New Social Interaction Tools for Online Learning, President of Learning Peaks. Posted on ITFORUM on December 28, 2004: http://itforum.coe.uga.edu/paper81/paper81.ht m.

Slavin, R. E. (1989). Cooperative learning models for 3Rs. Educational Leadership, 47 (4), 22-28.

Slavin, R. E.; Hurley, E. A.; & Chamberlain, A. (2003). Cooperative learning and achievement: Theory and practice. In W. M. Reynolds & G. E. Miller (Eds). Handbook of Psychology: vol. 7, Educational Psychology. Pp 177- 198. New York: John wiley & sons

Suthers, D.; Vatrapu. R.; Joseph, S.; Dwyer, N.; & Medina, R. (2005). Proceedings of the 39th Hawaiian international Conference on The System Sciences. Institute of Electrical and Electronics Engineers.

Taba, Hilda, (1962). Curriculum Development: Theory and Practice. Harcourt, Brace and World, INC New York, U.S.A.

Tyler, R. W. Basic principles of curriculum and instruction. Chicago, 1949.

Uribe, D.; Klein, J. D.; & Sullivan, H. (2003). The effect of computer- mediated collaborative learning on solving ill –defined problems. Educational Technolog Research and Development, 51 (1), 5-19.

Yang, J. (2012). The Internationalization of Higher Education: Motives and Realities. Journal of Studies in International Education, 11 (3-4), 190-195.

Yatter, G.; Gutkin, T. B.; Saunders, A.; Galloway, A. M.; Sobansky, R. R.; & Song, S. Y. (2006). Unstructured collaboration versuse individual practice for complex problem solving: A cautionary lale. Journal of Experimental Education, 74 (2), 137-159.