شناسایی مؤلفه‌های اخلاق ارزشیابی در آموزش عالی از دیدگاه اعضای هیئت علمی و میزان کاربست آن از منظر دانشجویان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت آموزش عالی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز

چکیده

هدف از اجرای این پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های اخلاق ارزشیابی از دیدگاه اعضای هیئت علمی و بررسی میزان کاربست آن از دیدگاه دانشجویان بود. روش پژوهش، رویکرد ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی است. مرحله اول کیفی و مرحله دوم کمّی و از نوع توصیفی- پیمایشی است. مشارکت‌کنندگان بخش کیفی، اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان و جامعه آماری بخش کمّی، دانشجویان کارشناسی ارشد و کارشناسی این دانشگاه به تعداد 6065 نفر بود که با نمونه‌گیری هدفمند با 16 عضو هیئت علمی مصاحبه شد و 362 نفر از دانشجویان نیز با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبتی انتخاب شدند. ابزار بخش کیفی، مصاحبه نیمه‌ساختارمند و ابزار بخش کمّی، پرسشنامه اخلاق ارزشیابی محقق‌ساخته شامل 34 گویه بود. برای تحلیل یافته‌ها از تحلیل محتوای کیفی از نوع عرفی و آزمون t تک‌نمونه‌ای و t مستقل برای بخش کمّی استفاده شد.یافته‌های کیفی شامل 6 مؤلفه که به‌عنوان مؤلفه‌های اخلاق ارزشیابی شناسایی شد. نتایج کمّی نشان داد، میزان کاربست مؤلفه ارتباطات مؤثر در ارزشیابی مطلوب و مؤلفه‌های «سوگیری نکردن در ارزشیابی، ملاحظات اخلاقی در ارزشیابی و پایایی و روایی ابزارهای ارزشیابی» از دیدگاه دانشجویان کارشناسی ارشد کمتر از میانگین مفروض گزارش شدند. همچنین از دیدگاه دانشجویان کارشناسی مؤلفه‌های: ارزشیابی به‌مثابه یادگیری، ارزشیابی اصولی و صحیح، ارتباطات علمی مؤثر در ارزشیابی مطلوب گزارش شدند. بررسی تفاوت میزان کاربست مؤلفه‌های اخلاق ارزشیابی بین دانشجویان دختر و پسر نشان‌دهنده آن است که در مؤلفه‌های سوگیری نکردن در ارزشیابی، ارتباطات علمی مؤثر در ارزشیابی و پایایی و روایی ابزارهای ارزشیابی تفاوت معنی‌داری وجود دارد و در سایر مؤلفه‌ها تفاوتی دیده نشد. نظام اخلاقی در آموزش عالی به‌ویژه در ارزشیابی دانشجویان، منعکس‌کننده رفتارهای حرفه‌ای و تعهد اخلاقی استادان است.

کلیدواژه‌ها


خلاقی، فائزه؛ یارمحمدیان، محمدحسین؛ خوشگام، معصومه و محبی، نوشین (1390). ارزشیابی کیفیت برنامه‌های آموزشی در آموزش عالی با استفاده از الگوی CIPP. مدیریت اطلاعات سلامت، 8 (5)، 621-629.

امراهی، اکبر؛ سلطانزاده، وحید و اسم‌حسینی، غلامرضا (1393). وضعیت اخلاق آموزشی اعضای هیئت علمی از دیدگاه دانشجویان پرستاری. دوماهنامه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، ۷ (۴)، ۲۳۵-۲۴۰.

امین‌خندقی، مقصود و بهمن‌آبادی، سمیه (1391). اخلاق در ارزشیابی: ارائه چارچوبی مفهومی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 8 (3)، 6-81.

حجازی، علی؛ برزگر، عبدالله و هدایتی، مهتاب (1393). ویژگی‌ها و الزامات اخلاقی ارزشیابی دانشجویان. اولین همایش کشوری روش‌های یاددهی و یادگیری در حوزه و دانشگاه.

خنیفر، حسین؛ بزاز، زینب و مولوی، زینب (1394). فلسفه اخلاق در علم مدیریت. فصلنامه مدیریت اسلامی، 23 (1)، 158- 137.

رضایی، علی‌اکبر و سیف، علی‌اکبر (1385). تأثیر ارزشیابی توصیفی بر ویژگی‌های شناختی، عاطفی و روانی - حرکتی دانش آموزان. نوآوری‌های آموزشی، 5 (18)، 11-40.

سراجی، فرهاد؛ معروفی، یحیی و رازقی، طاهره (1393). شناسایی چالش‌های ارزشیابی از آموخته‌های دانشجویان در نظام آموزش عالی ایران. فصلنامه مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی، 4 (5)، 33 – 54.

سلاجقه، آزیتا و صفری، ثنا (1394). رابطه اخلاق حرفه‌ای با عملکرد استادان دانشگاه. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 10 (3)، 103-110.

شالباف، عذرا و سرمدی، محمدرضا (1386). اخلاق حرفه‌ای در مدیریت کیفیت فراگیر. اخلاق در علوم و فناوری، 2 (3)، 99 – 110.

شهرآبادی، عفت؛ رضائیان، محسن و حقدوست، علی‌اکبر (1392). پیش‌بینی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی بر اساس تجربه دوره تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. گام های توسعه در آموزش پزشکی، ۱۰ (۴)، ۴۸۵-۴۹۳.

طباطبائی، سیدمحمود (1391). چالش‌‌های اخلاقی در شیوه‌‌های متداول و نوین آموزشی و ارزشیابی. نشریه اخلاق و تاریخ پزشکی، 5 (9)، 0-85.

فرانکینا، ویلیام (1973). فلسفه اخلاق؛ ترجمه هادى صادقى (1376). قم: مؤسسه فرهنگى طه.

کارشکی، حسین؛ بهمن‌آبادی، سمیه و بلوچ‌زاده، فاطمه (1392). تعیین نقش اهداف پیشرفت در میانجی‌گری رابطه ساختار ارزشیابی کلاسی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان: یک مطالعه توصیفی. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 13 (2)، 123-133.

کمیلی، غلامرضا و رضایی، قربانعلی (1381). نحوه ارزشیابی توسط اعضای هیئت علمی علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 1 (4)، 52-57.

مصباحی، مریم و عباس‌زاده، عباس (1392). الگوی سیستمی اخلاق حرفه‌ای در آموزش عالی (تحقیق کیفی). فصلنامه اخلاق زیستی، 3 (10)، 11-34.

مطلبی‌فرد، علیرضا؛ نوه‌ابراهیم، عبدالرحیم و محسن‌زاده، فرشاد (1390). بررسی و شناسایی نشانگرهای حرفه‌ای و اخلاقی در آموزش و تدریس از نقطه نظر دانشجویان کارشناسی ارشد:­ یک مطالعه کیفی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، 6 (4)، 1 – 9.

نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ فرمهینی فراهانی، محسن و جعفری هرندی، رضا (1395). ارزیابی ابعاد اخلاق حرفه‌ای تدریس اعضای هیئت علمی از دیدگاه دانشجویان دانشکده پزشکی دانشگاه شاهد. مجله توسعه آموزش در علوم پزشکی، 9 (21)، 93-102.

یاری‌قلی، بهبود (1393). تجربه دانشجویان از عدالت اساتید: مطالعه پدیدارشناسی. دوماهنامه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 7 (4)، 265-272.

 

Abe, T. O. & Isanbor, P. O. (2013).Philosophical Notation of Ethics for Educational Measurement and Evaluation. Researchjournali’s Journal of Business Ethics, 1 (1), 43-52.

Agulana, C. (2011). Ethics and Education. In Uduigwuomen, A. F. & Ogbinaka, K. (Eds) Philosophy of Education: An Analytical Approach, Lagos: JERP Ltd.

Bowen, B. D. (2013). Measuring teacher effectiveness when comparing alternatively and traditionally Licensed high school technology education teachers in North Carolina. Journal of Technology Education, 25 (1), 80-98.

Gilborn, D. & Kirton, A. (2000). White heat: Racism, underachievement and white working- class boys. Int J Inclusive Educ., 4 (4), 271-288.

Green, Susan K.; Johnson, Robert L.; Kim, Do-Hong; Pope, Nakia S. (2007). Ethics in classroom assessment practices issues and attitudes. Teaching & Teacher Education:  An International Journal of Research & Studies, 23 (3), 45-64.

Hooper, S. (2005). Addressing Ethical Issues in Higher Education: A Practical Guide. Institute of Business Ethics, UK.

Ibeh, A. E. & Abe, T. O (2006). Sustaining Curriculum Implementation in Nigeria Schools through Regular Evaluation. Ikere Journal of Education, 8 (1), 10-19.

International Program for Development Evaluation Training (2007). Evaluation Ethics, Politics, Standards, and Guiding Principles. http://www.dmeforpeace.org/ sites/ default/files/M14_NA.pdf

Murray, H.; Gillese, E.; Lennon, M.; Mercer, P. & Robinson, M. (2007). Ethical Principles in university Teaching, university of Manitoba. Societe for Teaching and Learning in Higher Education. https://www.stlhe.ca/awards/3m-national-teaching-fellowships/ initiatives/ethical-principles-in-university-teaching.

Neale, Jenny (2010). Guidelines for the Ethical Conduct of Evaluations. Australasian Evaluation Society. https://www.aes.asn.au/images/stories/files /About /Documents %20-%20 ongoing/ AES%20Guidlines10.pdf

Johnson, Robert L.; Green, Susan k.; Kim, Do-Hong & Pope, Nakia S. (2008). Educational Leaders perceptions Evaluation. American Journal of Evaluation, 29 (4), 520-530.

Schmeiser, Cynthia B. (1995). Ethics in Assessment. Eric Digest. https://www.ericdigests.org /1996-3/in.htm

 

Trumpower, D. L.; Sharara, H. & Goldsmith, T. E. (2010). Specificity of Structural Assessment of Knowledge. Journal of Technology, Learning, & Assessment, 8 (5), 74-92.

Wishnia, G. S.; Yancy, P.; Silva, J. & Kern-Manwaring, N. (2002). Evaluation by exception for nursing students. J Nurs Educ, 41 (11), 495-497.