ساخت و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مجازی در نوجوانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)

2 استاد دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشیار دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)

چکیده

هدف از اجرای این پژوهش، ساخت و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه محقق‌ساخته‎ اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مجازی در نوجوانان بود. روش پژوهش از نوع همبستگی است. جامعه‎ آماری این پژوهش همه دانش‌آموزان دختر دوره‌ متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی 97- 1396 بود که در نمونه‎ 514 نفر از آنها به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. برای بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه از دو دیدگاه نظریه‏ کلاسیک و نظریه‏ جدید اندازه‌گیری استفاده شد. در قسمت یافته‌ها بعد از تأیید روایی صوری و محتوایی پرسشنامه، روایی سازه ابزار با استفاده از نظریه کلاسیک (تحلیل‌های عاملی) مورد تأیید قرار گرفت. در حالت کلی، تحلیل گویه‌ها با استفاده از نظریه‌ پرسش-‌پاسخ بعد از رعایت پیش‌فرض‌های تک‌بعدی بودن و استقلال موضعی نشان داد که هیچ‌یک از مقادیر خی‌دو معنی‎دار نیستند که این مطلب نشان‌دهنده مطلوب بودن مدل برای برازش داده‌ها بود. همچنین بررسی پارامتر گویه‌ها و شیب‌های آنها نشان‌دهنده‌ قدرت تمیز مطلوب و تابع آگاهی (به‌جز گویه‎های 4 و 29) بیانگر اعتبار مطلوب آنها بود. درمجموع می‌توان گفت که پرسشنامه‏ اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی از منظر نظریه کلاسیک و نظریه پرسش- پاسخ از ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی برخوردار است و می‌توان آن را به‌عنوان ابزار مناسب برای تشخیص در نوجوانان به کار برد.

کلیدواژه‌ها


حبیبی، مجتبی؛ خدایی، ابراهیم و ایزانلو، بلال (1391). نظریه‌های قدیم و جدید اندازه‌گیری در علوم رفتاری و پزشکی: مروری بر روش‌شناسی مزایا و تنگناها. فصلنامه تحقیقات علوم رفتاری، 10 (4)، 302 – 315.

حجازی، الهه؛ نقش، زهرا و شیرزادی فرد، میثم (1393). تحلیل موازی: روشی برای تعیین تعداد عامل‌ها. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 15 (4)، 107 – 126.

شریفی، حسن‌پاشا و شریفی، نسترن (1392). اصول روان‌سنجی و روان آزمایی. تهران: انتشارات رشد.

محمودی، علیرضا؛ محمودی، مجتبی و ترکاشوند، پروین (1396).شبکه‌های اجتماعی: ابعاد و مفاهیم. تهران: نشر ساکو.

مرکز فناوری اطلاعات و وزارت ارشاد (1395).تلگرام: سرگرمی 60 درصد کاربران ایرانی. ماهنامه پردازشگر، 13(132)، 8 – 9.

نیکوگفتار، منصوره، صرامی فروشانی، غلامرضا و مینوسپهر، سپیده (1394). روایی و ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی پرسشنامه استفاده آسیب‌زا از فضای مجازی 2. فصلنامه پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، 5 (17)، 81 – 92.

هومن، حیدرعلی (1393). مدل‌یابی معادلات ساختاری. تهران: سمت.

یانگ، کیمبرلی اس. و آبرئو، کریستانو ناباکود (1998). اعتیاد اینترنتی؛ ترجمه فاطمه وحدت‌نیا (1391).تهران: نشر آسیم.

 

Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: A comprehensive review. Current Addiction Reports, 2, 175-184.

Andreassen, C. S.; Torsheim, T.; Brunborg, G. S. & Pallesen, S. (2012). Development of a facebook addiction scale. Psychological Report, 110 (2), 501–517.

Beard, K. W. (2008). Internet addiction in children and adolescents. In C. B. Yarnall (Ed.), Computer science research trends (pp.59-70). Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.

Beard, K. W. (2002). Internet addiction: current status and implications for employees. Journal of Employment Counscling, 39, 2-11.

Caplan, S. E. (2002). Problematic Internet use and psychosocial well-being: Development of a theory-based cognitive-behavioral measurement instrument. Computers in Human Behavior, 18, 533–575.

Caplan, S. E. (2010). Theory and measurement of generalized problematic Internet use: A two-step approach. Computers in Human Behavior, 26, 1089-1097.

Chen, W. H. & Thissen, D. (1997). Local dependence indexes for item pairs using item response theory. Journal of Educational & Behavioral Statistics, 22 (3), 265-289.

Chen, S.; Weng, L.; Su, Y.; Wu, H. & Yang, P. (2003). Development of a Chinese internet addiction scale and its psychometric study. Chinese Journal of Psychology, 45(3), 279–294.

Davis R. A. (2001). A cognitive behavioural model of pathological internet use. Computers in Human Behaviour, 17 (2), 187 – 195.

Fabrigar, L. R.; Wegener, D. T.; MacCallum, R. C. & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological research methods, 4, 272- 299.

Finch, H. & Habing, B. (2007). Performance of DIMTEST- and NOHARM based statistics or testing unidimensionality. Applied Psychological Measurement, 31, 292–307.

Foweraker, J. (1995). Theorizing Social Movements. London: Pluto.

Frangos, C. C. Frangos, C. C. & Sotiropoulos, I. (2012). A meta-analysis of the reliability of Young’s Internet Addiction Test. In Proceedings from the World Congress on Engineering. London, UK.

Goldberg, I. (1995). IAD, in Cinti M. E. (a cura di) Internet Addiction Disorder un fenomeno sociale in espansione (pp.6-7). Available:http://www.iucf.indiana.edu/brown/hyplan/addict.html

Griffiths, M. D. (2005).A components model of addiction within a biopsychsocial frame – work. Journal of Substance Use, 10, 191 -197.

Griffiths, M. D.; Kuss, D. J. & Demetrovics, Z. (2014). Social networking addiction: an overview of preliminary findings. In:Rosenberg, K. P. & Feder, L. C. (Eds). Behavioral Addictions: Criteria, Evidence & Treatment, 119–141.

Hayton, J. C.; Allen, D. G. & Scarpello, V. (2004). Factor analysis: A tutorial on parallel analysis. Organizational Research Methods, 7, 191- 205.

Henson, R. K. & Roberts, J. K. (2006). Use of exploratory factor analysis in published research: common errors and some comment on improved practice. Educational & Psychological Measurement, 66, 394-416.

Kline, R. B. (2005). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. The Guilford Press, New York, London.

Kuss, D. J. & Griffiths, M. D. (2011). Addiction to social networks on the Internet: A literature review of empirical research. International Journal of Environment & Public Health, 8, 3528–3552.

Kuss, D. J.; Griffiths, M. D.; Karila, L. & Billieux, J. (2014).Internet addiction: A systematic review of epidemiological research for the last decade. Current Pharmaceutical Design, 20,4026–4052.

Kuss, D. J. & Griffiths, M. D. (2017). Social Networking Sites and Addiction: Ten Lessons Learned. International Journal of Environmental Research & Public Health, 14 (3), 311.

Lacani, S.; Rodgers, R. F. & Chaboral, H. (2014). The measurement of Internet addiction: A critical review of existing scales and their psychometric properties. Computers in Human Behavior, 41,190–202.

Lam, L. T.; Peng, Z-W.; Mai, J-C., & Jing, J. (2009). Factors associated with internet addiction among adolescents. CyberPsychology & Behavior, 12 (5), 551-555. doi:10.1089/cpb.2009.0036

Lenhart, A.; Madden, M. & Hittin, P. (2005). Teens and technology: pew internet & American life project. Retrieved from http://www: pew internet. Org/ reports/ 2005/ teens_and_ technology. Aspx

Meerkerk, G. J.; Van Den Eijnden, R. J. J. M.; Vermulst, A. A. & Garretsen, H. F. L. (2009). The Compulsive internet use Scale (CIUS): Some psychometric Properties. Cyber Psychology and Behavior, 12 (1), 1–6.

Monge, P. R., & Contractor, N. S. (2003). Theories of communication networks. NewYork, NY: Oxford University Press.

O’Keeffe, G. S. & Clarke-Pearson, K. (2011). The impact of social media on children, adolescents, and families. Pediatrics, 127, 800-804.

Ozcan, N. K. & Gokcearslan, S. (2013). An outcome evaluation study on Internet addiction. WAER Procedia Information Technology and Computer Science, 3, 790–795.

Ryan, T.; Chester, A.; Reece, J. & Xenos, S. (2014). The uses and abuses of Facebook: A review of Facebook addiction. Journal of Behaviroal Addictions, 3, 133-148.

Tosun, L. P. & Lajune, T. (2009). Why do young adults develop a passion for Internet activities? The associations among personality, revealing "true self" on the internet, and passion for the internet.Cyber psychology & Behavior, 13, 395 -406

Toubiana, E. P. (2011). Addictologie Clinique. Paris: presses universitaire de france – PUF.

Turel, O. & Serenko, A. (2012). The benefits and dangers of enjoyment with social networking websites. European Journal Information System, 21, 512–28.

Tynes, B. M. (2007). Internet safety gone wild? Sacrificing the educational and psychosocial benefits of online social environments. Journal of Adolescent Research, 22, 575-584.

Wallace, P. (2014). Internet addiction disorder and youth. EMBO Reports, 15 (1), 12–16.

Wartberg, L.; Petersen, K. U.; Kammerl, R.; Rosenkranz, M. & Thomasius, R. (2013). Psychometric validation of a german version of the compulsive internet usescale. Cyber psychology, Behavior, & Social Networking. http://dx.doi.org/10.1089/cyber.2012.0689.

Watkins, M. (2008). Monte Carlo for PCA parallel analysis (version 2.3) [computer software] retrieved October 6, 2009 from

Wolniczak, I.; Cáceres-DelAguila J. A.; Palma-Ardiles, G.; Arroyo, K. J.; Solís-Visscher, R,; Paredes-Yauri, S. … et al (2013). Association between facebook dependence and poor sleep quality: a study in a sample of undergraduate students in Peru. Plos One, 8 (3), e59087.https://doi.org/10.1371/journal.pone.005908.

Yellolees, P. M. & Marks, S. (2007).  Problematic internet use or internet addiction. Computers in Human Behavior, 23 (3), 1447-1453.